Φορτωτική, Incoterms, demurrage, TEU, 3PL… Αν δουλεύετε στις μεταφορές, στις εισαγωγές ή στην αποθήκη, τους ακούτε κάθε μέρα. Αν είστε καινούργιοι στον χώρο, μοιάζουν με ξένη γλώσσα. Και τα τελευταία χρόνια μπήκαν στο λεξιλόγιο και νέοι όροι: CO₂e, Scope 3, CBAM, ETS ναυτιλίας.
Το λεξικό logistics που ακολουθεί εξηγεί με απλά λόγια τους βασικούς όρους της διαμεταφοράς και της εφοδιαστικής αλυσίδας, μαζί με τους «πράσινους» όρους που αφορούν πλέον κάθε μεταφορική και κάθε εισαγωγέα.
Μετάβαση σε γράμμα:A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · R · S · T · V · W
A
Accessorial Charges (Πρόσθετες χρεώσεις): Χρεώσεις του μεταφορέα για υπηρεσίες πέρα από την απλή μεταφορά, όπως φόρτωση με ανυψωτική πλατφόρμα, αναμονή, παράδοση σε κατοικία ή εκτός ωραρίου.
Active Inventory (Ενεργό απόθεμα): Απόθεμα που αναμένεται να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή ή να πωληθεί μέσα σε σύντομο, καθορισμένο χρονικό διάστημα.
ADR: Η ευρωπαϊκή συμφωνία για την οδική μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων. Ορίζει συσκευασία, σήμανση, έγγραφα και εκπαίδευση οδηγών.
Advance Shipping Notice – ASN (Προειδοποίηση αποστολής): Ηλεκτρονικό μήνυμα που στέλνει ο προμηθευτής πριν από την παράδοση, με το περιεχόμενο, τη συσκευασία και την αναμενόμενη άφιξη της αποστολής. Συνήθως μεταδίδεται μέσω EDI.
Air Waybill – AWB (Αεροπορική φορτωτική): Το έγγραφο μεταφοράς στις αεροπορικές αποστολές. Λειτουργεί ως απόδειξη παραλαβής και σύμβαση μεταφοράς, αλλά, σε αντίθεση με τη θαλάσσια φορτωτική, δεν είναι τίτλος κυριότητας.
B
Bill of Lading – B/L (Φορτωτική): Το βασικό έγγραφο της θαλάσσιας μεταφοράς. Είναι απόδειξη παραλαβής του φορτίου, αποδεικτικό της σύμβασης μεταφοράς και αξιόγραφο που αντιπροσωπεύει την κυριότητα των εμπορευμάτων.
Break-Bulk (Γενικό φορτίο / αποσυγκέντρωση): Είτε φορτίο που μεταφέρεται σε μεμονωμένα τεμάχια και όχι σε εμπορευματοκιβώτιο, είτε η διάσπαση μιας ενοποιημένης αποστολής σε μικρότερες για διανομή.
Broker (Μεσίτης μεταφορών): Ενδιάμεσος που φέρνει σε επαφή αποστολέα και μεταφορέα χωρίς να εκτελεί ο ίδιος τη μεταφορά. Ο customs broker είναι ο εκτελωνιστής.
Bunker Fuel (Καύσιμα πλοίων): Τα καύσιμα που χρησιμοποιούν τα πλοία. Το κόστος τους, και πλέον το κόστος άνθρακα που τα συνοδεύει, περνά στους ναύλους μέσω επιβαρύνσεων όπως το BAF.
C
Carrier (Μεταφορέας): Η εταιρεία που εκτελεί τη μεταφορά οδικώς, σιδηροδρομικώς, θαλασσίως ή αεροπορικώς.
CBAM (Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα): Ευρωπαϊκός μηχανισμός που χρεώνει το CO₂ που είναι ενσωματωμένο σε εισαγόμενα προϊόντα (χάλυβας, αλουμίνιο, τσιμέντο, λιπάσματα, υδρογόνο, ηλεκτρική ενέργεια). Αφορά άμεσα εισαγωγείς και εκτελωνιστές.
CII – Carbon Intensity Indicator (Δείκτης έντασης άνθρακα): Δείκτης του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) που βαθμολογεί από το 2023 τα πλοία από A έως E, με βάση τις εκπομπές CO₂ ανά μεταφορικό έργο.
CIF – Cost, Insurance and Freight (Κόστος, ασφάλιση, ναύλος): Όρος Incoterms για θαλάσσιες μεταφορές. Ο πωλητής πληρώνει ναύλο και ελάχιστη ασφάλιση έως το λιμάνι προορισμού, αλλά ο κίνδυνος περνά στον αγοραστή όταν το φορτίο φορτωθεί στο πλοίο.
CO₂e (Ισοδύναμο CO₂): Μονάδα που εκφράζει όλα τα αέρια του θερμοκηπίου ως την ποσότητα CO₂ με την ίδια επίδραση στη θέρμανση. Είναι η «κοινή γλώσσα» για τη μέτρηση του αποτυπώματος άνθρακα των μεταφορών.
Cross-Docking (Άμεση μεταφόρτωση): Τα εισερχόμενα εμπορεύματα ταξινομούνται και φορτώνονται απευθείας σε εξερχόμενα οχήματα, με ελάχιστη ή καθόλου αποθήκευση.
Customs Clearance (Εκτελωνισμός): Η διαδικασία έγκρισης εισαγωγής ή εξαγωγής από τις τελωνειακές αρχές, με υποβολή διασάφησης και πληρωμή δασμών και φόρων.
D
DAP – Delivered at Place (Παράδοση στον τόπο): Όρος Incoterms όπου ο πωλητής παραδίδει στον προορισμό, έτοιμο για εκφόρτωση. Ο αγοραστής αναλαμβάνει τον εκτελωνισμό εισαγωγής και τους δασμούς.
DDP – Delivered Duty Paid (Παράδοση με πληρωμένους δασμούς): Ο όρος Incoterms με τη μέγιστη υποχρέωση για τον πωλητή: παραδίδει στον προορισμό με εκτελωνισμό και δασμούς πληρωμένους.
Demurrage (Επισταλίες / χρέωση παραμονής): Χρέωση όταν το εμπορευματοκιβώτιο μένει μέσα στο λιμάνι ή στον σταθμό πέρα από τις ελεύθερες ημέρες. Στη ναύλωση πλοίων σημαίνει αποζημίωση για καθυστέρηση στη φορτοεκφόρτωση.
Detention (Κράτηση εμπορευματοκιβωτίου): Χρέωση όταν το εμπορευματοκιβώτιο κρατείται εκτός λιμένα, στις εγκαταστάσεις του πελάτη, πέρα από τον ελεύθερο χρόνο. Συχνά συγχέεται με το demurrage.
E
EDI – Electronic Data Interchange (Ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδομένων): Τυποποιημένη ανταλλαγή εγγράφων (παραγγελίες, τιμολόγια, ASN) μεταξύ πληροφοριακών συστημάτων, χωρίς χειροκίνητη πληκτρολόγηση.
EU ETS για τη ναυτιλία: Από το 2024 οι εκπομπές CO₂ των μεγάλων πλοίων που προσεγγίζουν λιμάνια της ΕΕ εντάσσονται σταδιακά στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών. Το κόστος συχνά μετακυλίεται στους ναύλους ως «ETS surcharge».
EXW – Ex Works (Ελεύθερο στις εγκαταστάσεις): Ο όρος Incoterms με την ελάχιστη υποχρέωση για τον πωλητή: θέτει τα εμπορεύματα στη διάθεση του αγοραστή στις εγκαταστάσεις του, και από εκεί ο αγοραστής αναλαμβάνει τα πάντα.
F
FCL / LCL (Πλήρες / μερικό φορτίο εμπορευματοκιβωτίου): FCL (Full Container Load): ένας αποστολέας γεμίζει ολόκληρο εμπορευματοκιβώτιο. LCL (Less than Container Load): φορτία πολλών αποστολέων ενοποιούνται στο ίδιο κιβώτιο.
FOB – Free on Board (Ελεύθερο επί του πλοίου): Όρος Incoterms για θαλάσσιες μεταφορές. Ο κίνδυνος και το κόστος περνούν από τον πωλητή στον αγοραστή όταν τα εμπορεύματα φορτωθούν στο πλοίο στο λιμάνι φόρτωσης.
Free Zone (Ελεύθερη ζώνη): Περιοχή όπου τα εμπορεύματα αποθηκεύονται ή επεξεργάζονται χωρίς να καταβληθούν ακόμη δασμοί και φόροι εισαγωγής. Στην Ελλάδα λειτουργούν ελεύθερες ζώνες σε μεγάλα λιμάνια.
Freight Forwarder (Διαμεταφορέας): Επιχείρηση που οργανώνει τη μεταφορά για λογαριασμό του αποστολέα: κλείνει ναύλους, συντονίζει μεταφορείς, ετοιμάζει έγγραφα και συχνά αναλαμβάνει τον εκτελωνισμό.
FuelEU Maritime: Ευρωπαϊκός κανονισμός που από το 2025 περιορίζει σταδιακά την ένταση αερίων θερμοκηπίου της ενέργειας που χρησιμοποιούν τα πλοία, ωθώντας σε καθαρότερα καύσιμα.
G
General Average (Γενική αβαρία): Αρχή του ναυτικού δικαίου: όταν θυσιάζεται μέρος του φορτίου ή του πλοίου για να σωθεί το ταξίδι, η ζημιά μοιράζεται αναλογικά σε όλους τους ενδιαφερόμενους.
GLEC Framework: Διεθνώς αναγνωρισμένη μεθοδολογία για τον υπολογισμό των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στις μεταφορές και στα logistics, σε όλα τα μέσα μεταφοράς. Είναι εναρμονισμένη με το ISO 14083.
Goods Received Note – GRN (Δελτίο παραλαβής): Εσωτερικό έγγραφο που επιβεβαιώνει την παραλαβή εμπορευμάτων στην αποθήκη, σε ποσότητα και κατάσταση.
Green Logistics (Πράσινη εφοδιαστική): Το σύνολο των πρακτικών που μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των μεταφορών και της αποθήκευσης: βελτιστοποίηση δρομολογίων, αλλαγή μέσου, εναλλακτικά καύσιμα, ηλεκτροκίνηση.
H
HazMat / Dangerous Goods (Επικίνδυνα εμπορεύματα): Υλικά που απαιτούν ειδικό χειρισμό λόγω κινδύνου για την υγεία, την ασφάλεια ή το περιβάλλον. Ρυθμίζονται από τις συμφωνίες ADR (οδικώς), IMDG (θαλασσίως) και IATA DGR (αεροπορικώς).
I
Incoterms® 2020: Οι διεθνείς εμπορικοί όροι του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου (ICC). Ορίζουν πού περνούν το κόστος και ο κίνδυνος από τον πωλητή στον αγοραστή. Η τρέχουσα έκδοση είναι η 2020, με 11 όρους.
Intermodal Transport (Διατροπική / συνδυασμένη μεταφορά): Μεταφορά με περισσότερα από ένα μέσα (π.χ. πλοίο, τρένο, φορτηγό) στην ίδια μονάδα φόρτωσης, χωρίς διακίνηση του ίδιου του εμπορεύματος στις αλλαγές μέσου.
ISO 14083: Διεθνές πρότυπο (2023) για την ποσοτικοποίηση και την αναφορά των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από αλυσίδες μεταφορών. Χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο σε ESG και Scope 3 αναφορές.
J
Just-In-Time – JIT (Ακριβώς στην ώρα): Στρατηγική όπου τα υλικά φτάνουν ακριβώς όταν χρειάζονται στην παραγωγή, ώστε να ελαχιστοποιείται το απόθεμα.
K
KPI – Key Performance Indicator (Βασικός δείκτης απόδοσης): Μετρήσιμος δείκτης που δείχνει πόσο καλά πετυχαίνει μια λειτουργία τους στόχους της, π.χ. OTIF, κόστος ανά παραγγελία ή κιλά CO₂e ανά τονοχιλιόμετρο.
L
Last Mile (Τελευταίο μίλι): Το τελικό σκέλος της παράδοσης έως τον πελάτη. Είναι συχνά το πιο ακριβό και το πιο ρυπογόνο ανά δέμα, γι' αυτό εκεί εξαπλώνονται τα ηλεκτρικά βαν, τα cargo bikes και τα lockers.
Logistics (Εφοδιαστική): Ο σχεδιασμός, η εκτέλεση και ο έλεγχος της ροής και της αποθήκευσης αγαθών και πληροφοριών, από την προέλευση έως την κατανάλωση.
LTL / FTL (Μερικό / πλήρες φορτίο φορτηγού): LTL (Less Than Truckload): μικρές αποστολές που μοιράζονται το ίδιο φορτηγό. FTL (Full Truckload): ένα φορτηγό αποκλειστικά για μία αποστολή.
M
Manifest (Δηλωτικό φορτίου): Αναλυτική κατάσταση όλων των φορτίων ενός πλοίου, αεροσκάφους ή οχήματος, που υποβάλλεται και στις τελωνειακές αρχές.
Merge-in-Transit (Συγχώνευση κατά τη μεταφορά): Αποστολές από διαφορετικούς προμηθευτές ενώνονται σε ένα σημείο κατά τη διαδρομή και παραδίδονται στον πελάτη ως μία παράδοση.
Modal Shift (Αλλαγή μέσου μεταφοράς): Μεταφορά φορτίων από τον δρόμο σε λιγότερο ρυπογόνα μέσα, όπως σιδηρόδρομο ή θαλάσσια μεταφορά μικρών αποστάσεων. Είναι από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους μείωσης των εκπομπών.
N
Node (Κόμβος): Σταθερό σημείο του δικτύου εφοδιασμού, όπως εργοστάσιο, αποθήκη, κέντρο διανομής ή λιμάνι.
NVOCC (Μεταφορέας χωρίς ιδιόκτητα πλοία): Επιχείρηση που εκδίδει δικές της φορτωτικές και λειτουργεί ως μεταφορέας απέναντι στον πελάτη, χωρίς να έχει πλοία. Αγοράζει χώρο από τις ναυτιλιακές και συχνά ενοποιεί φορτία LCL.
O
Order Fulfillment (Εκτέλεση παραγγελίας): Όλη η διαδικασία από τη λήψη της παραγγελίας μέχρι την παράδοση: συλλογή, συσκευασία, αποστολή, ενημέρωση πελάτη.
OTIF – On Time In Full (Έγκαιρα και πλήρως): Δείκτης που μετρά το ποσοστό των παραδόσεων που έφτασαν στην ώρα τους και με όλες τις ποσότητες.
P
Pallet (Παλέτα): Πλατφόρμα για τη στοίβαξη και μεταφορά φορτίων. Η ευρωπαλέτα έχει διαστάσεις 1200 × 800 mm.
Procurement (Προμήθειες): Η διαδικασία εξεύρεσης και αγοράς αγαθών και υπηρεσιών: επιλογή προμηθευτών, διαπραγμάτευση, παραγγελία, παρακολούθηση.
Proof of Delivery – POD (Αποδεικτικό παράδοσης): Έγγραφο ή ψηφιακή καταγραφή (υπογραφή, φωτογραφία, GPS) που επιβεβαιώνει ότι η αποστολή παραδόθηκε.
R
Reverse Logistics (Αντίστροφη εφοδιαστική): Η διαχείριση της ροής προς τα πίσω: επιστροφές, επισκευές, ανακατασκευή, ανακύκλωση. Είναι βασικό κομμάτι της κυκλικής οικονομίας.
RFID (Αναγνώριση μέσω ραδιοσυχνοτήτων): Τεχνολογία ετικετών που διαβάζονται ασύρματα, χωρίς οπτική επαφή, και επιτρέπει γρήγορη καταμέτρηση και ιχνηλάτηση εμπορευμάτων.
S
Scope 3 (Έμμεσες εκπομπές αλυσίδας αξίας): Οι εκπομπές που προκαλούνται στην αλυσίδα αξίας μιας εταιρείας, εκτός των δικών της εγκαταστάσεων, π.χ. από τις μεταφορές που αναθέτει σε τρίτους. Για πολλές εταιρείες είναι το μεγαλύτερο μέρος του αποτυπώματός τους.
SKU – Stock Keeping Unit (Κωδικός αποθέματος): Μοναδικός κωδικός για κάθε παραλλαγή προϊόντος (μέγεθος, χρώμα, συσκευασία) για τη διαχείριση του αποθέματος.
Supply Chain (Εφοδιαστική αλυσίδα): Το δίκτυο προμηθευτών, παραγωγών, αποθηκών, μεταφορέων και λιανοπωλητών που φέρνει ένα προϊόν από τις πρώτες ύλες στον τελικό καταναλωτή.
T
3PL – Third-Party Logistics (Πάροχος logistics τρίτου μέρους): Εξωτερικός πάροχος που αναλαμβάνει αποθήκευση, μεταφορές, διανομή ή και ολόκληρη τη λειτουργία logistics μιας επιχείρησης.
TEU – Twenty-foot Equivalent Unit (Ισοδύναμο εμπορευματοκιβωτίου 20 ποδών): Η πρότυπη μονάδα μέτρησης χωρητικότητας στη ναυτιλία εμπορευματοκιβωτίων. Ένα κιβώτιο 40 ποδών αντιστοιχεί σε 2 TEU.
TMS – Transport Management System (Σύστημα διαχείρισης μεταφορών): Λογισμικό για τον σχεδιασμό δρομολογίων, την επιλογή μεταφορέων, την παρακολούθηση αποστολών και, όλο και συχνότερα, τον υπολογισμό των εκπομπών CO₂ κάθε αποστολής.
V
Visibility (Ορατότητα): Η δυνατότητα να ξέρεις σε πραγματικό χρόνο πού βρίσκεται μια αποστολή και ποιο είναι το απόθεμα σε κάθε σημείο της αλυσίδας.
W
Well-to-Wheel – WTW (Από την πηγή στον τροχό): Μέθοδος υπολογισμού εκπομπών που περιλαμβάνει και την παραγωγή και διανομή του καυσίμου (well-to-tank), όχι μόνο την καύση στο όχημα (tank-to-wheel).
WMS – Warehouse Management System (Σύστημα διαχείρισης αποθήκης): Λογισμικό που οργανώνει παραλαβές, θέσεις αποθήκευσης, συλλογή παραγγελιών, απογραφές και αποστολές μέσα στην αποθήκη.
Πράσινη εφοδιαστική: 5 τρόποι να μειώσετε το αποτύπωμα των μεταφορών σας
Οι μεταφορές είναι από τους μεγαλύτερους παράγοντες εκπομπών στην Ευρώπη, και οι πελάτες ζητούν όλο και συχνότερα στοιχεία για το αποτύπωμα άνθρακα κάθε αποστολής. Πέντε πρακτικά βήματα:
- Μετρήστε σωστά: υπολογίστε τις εκπομπές με το ISO 14083 ή το GLEC Framework, ώστε τα στοιχεία σας να είναι συγκρίσιμα και αξιόπιστα.
- Γεμίστε τα οχήματα: υψηλότερος συντελεστής φόρτωσης και λιγότερα άδεια δρομολόγια σημαίνουν λιγότερα καύσιμα ανά τόνο.
- Βελτιστοποιήστε τα δρομολόγια: ένα σύγχρονο TMS μειώνει χιλιόμετρα, χρόνο και κόστος.
- Αλλάξτε μέσο όπου γίνεται: σιδηρόδρομος και θαλάσσια μεταφορά μικρών αποστάσεων εκπέμπουν πολύ λιγότερο ανά τονοχιλιόμετρο από το φορτηγό.
- Ηλεκτροκίνηση και φωτοβολταϊκά: ηλεκτρικά βαν για το τελευταίο μίλι, και φωτοβολταϊκά στη στέγη της αποθήκης για να φορτίζουν με δικό σας ρεύμα.
Για τη σύγκριση των επιδόσεών σας με τον κλάδο δείτε το carbon benchmarking, και για το ρυθμιστικό πλαίσιο το άρθρο για τους κανονισμούς CO₂ ανά κλάδο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε demurrage και detention;
Το demurrage χρεώνεται όταν το εμπορευματοκιβώτιο μένει μέσα στο λιμάνι πέρα από τις ελεύθερες ημέρες. Το detention χρεώνεται όταν το κρατάτε έξω από το λιμάνι, στις εγκαταστάσεις σας, περισσότερο από όσο επιτρέπεται.
Ποιο Incoterm να επιλέξω;
Εξαρτάται από το ποιος θέλετε να ελέγχει τη μεταφορά και τον κίνδυνο. Το EXW φορτώνει σχεδόν τα πάντα στον αγοραστή, το DDP σχεδόν τα πάντα στον πωλητή. Τα FOB και CIF χρησιμοποιούνται για θαλάσσιες μεταφορές, ενώ για εμπορευματοκιβώτια συχνά προτιμώνται τα FCA, CPT ή CIP. Συμβουλευτείτε τον διαμεταφορέα σας.
Πώς υπολογίζεται το αποτύπωμα άνθρακα μιας αποστολής;
Πολλαπλασιάζεται το βάρος επί την απόσταση (τονοχιλιόμετρα) επί έναν συντελεστή εκπομπών για κάθε μέσο και τύπο καυσίμου. Οι μεθοδολογίες GLEC και ISO 14083 ορίζουν πώς γίνεται αυτό με συνέπεια, συνήθως σε βάση well-to-wheel.
Το συμπέρασμα
Η εφοδιαστική αλυσίδα έχει τη δική της γλώσσα, και αυτή η γλώσσα αλλάζει. Δίπλα στα Incoterms και στις φορτωτικές μπαίνουν πλέον οι τόνοι CO₂e, οι αναφορές Scope 3 και οι χρεώσεις άνθρακα στους ναύλους. Όποιος τα καταλαβαίνει έγκαιρα κερδίζει σε κόστος και αξιοπιστία.
Λείπει κάποιος όρος που χρησιμοποιείτε καθημερινά; Πείτε μας και θα τον προσθέσουμε. Για τους όρους του κλίματος και των εκπομπών, δείτε επίσης το Λεξικό CO₂.